Sai Lầm Của Người Mới Đầu Tư: Chưa Có Quỹ Dự Phòng Đã Vội Mua Cổ Phiếu

Nhiều người mới bắt đầu đầu tư thường rất hào hứng với thị trường chứng khoán. Họ nghe câu chuyện người khác kiếm được lợi nhuận, thấy cổ phiếu tăng giá, thấy nhiều người nói về cơ hội và bắt đầu nghĩ rằng nếu không tham gia ngay thì mình sẽ bỏ lỡ. Thế là dù chưa có nền tảng tài chính vững, chưa có quỹ dự phòng, họ vẫn vội vàng mở tài khoản và mua cổ phiếu.

Đây là một sai lầm rất phổ biến.

Đầu tư cổ phiếu không sai. Thị trường chứng khoán có thể là một kênh giúp tài sản tăng trưởng theo thời gian nếu được tiếp cận đúng cách. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ nhiều người bước vào thị trường khi tài chính cá nhân còn quá mỏng. Họ chưa có khoản tiền an toàn để xử lý biến cố, nhưng lại đưa tiền vào một tài sản có thể biến động mạnh trong ngắn hạn. Khi cuộc sống xảy ra việc bất ngờ, họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bán cổ phiếu, kể cả khi thị trường đang giảm.

Quỹ dự phòng là lớp đệm đầu tiên

Quỹ dự phòng là khoản tiền dành riêng cho những tình huống khẩn cấp như mất việc, giảm thu nhập, bệnh tật, sửa chữa xe cộ, hỗ trợ người thân hoặc những chi phí bất ngờ. Đây là lớp đệm đầu tiên giúp bạn không bị rơi vào thế bị động khi cuộc sống đổi chiều. Nếu chưa có lớp đệm này, mọi kế hoạch đầu tư đều dễ bị phá vỡ.

Một người chưa có quỹ dự phòng mà đã vội mua cổ phiếu giống như xây tầng cao khi nền móng còn yếu. Nhìn bên ngoài có vẻ đang đầu tư, đang làm cho tiền sinh lời, đang tiến gần hơn đến tự do tài chính. Nhưng chỉ cần một biến cố nhỏ xảy ra, toàn bộ kế hoạch có thể lung lay. Đầu tư cần thời gian, còn biến cố thì có thể đến bất cứ lúc nào.

Dùng sai loại tiền để đầu tư

Điều nguy hiểm là người mới thường dùng sai loại tiền để đầu tư. Thay vì dùng tiền nhàn rỗi có thể để trung dài hạn, họ lại dùng tiền sắp cần đến — tiền dành cho sinh hoạt, tiền học phí, tiền trả nợ hoặc khoản tiền lẽ ra phải nằm trong quỹ dự phòng.

Khi thị trường tăng, mọi thứ có vẻ ổn. Nhưng khi thị trường giảm, áp lực tâm lý xuất hiện rất nhanh. Họ không chỉ lo tài khoản lỗ, mà còn lo nếu tháng sau có việc cần tiền thì phải làm sao.

Khi đầu tư trong trạng thái thiếu quỹ dự phòng, nhà đầu tư rất khó giữ được sự bình tĩnh. Một nhịp giảm bình thường của thị trường cũng có thể khiến họ hoảng loạn. Họ bán không phải vì doanh nghiệp xấu đi, không phải vì kế hoạch đầu tư thay đổi, mà vì họ sợ mình không còn tiền xoay xở nếu có chuyện bất ngờ. Lúc đó, quyết định đầu tư không còn dựa trên lý trí, mà bị chi phối bởi nỗi sợ thiếu tiền.

Rất nhiều khoản lỗ không đến từ việc chọn sai cổ phiếu ngay từ đầu, mà đến từ việc bị buộc phải bán ở thời điểm xấu.

Nếu có quỹ dự phòng, bạn có thể để khoản đầu tư tiếp tục đi theo kế hoạch. Nhưng nếu không có quỹ dự phòng, thị trường chỉ cần giảm đúng lúc bạn cần tiền, khoản đầu tư sẽ biến thành một gánh nặng.

“Tiền chưa dùng đến” khác với “tiền nhàn rỗi”

Người mới cũng dễ nhầm giữa hai khái niệm này. Tiền chưa dùng đến hôm nay chưa chắc là tiền nhàn rỗi thật sự. Nếu vài tháng nữa bạn cần dùng để trả học phí, sửa nhà, trả nợ, cưới hỏi, sinh con hoặc xử lý một việc quan trọng, thì đó không phải là tiền nên đưa vào cổ phiếu.

Tiền đầu tư phải là khoản tiền có thể chấp nhận biến động và không bị rút ra trong lúc thị trường bất lợi.

“Đầu tư trước, xây quỹ dự phòng sau” là một cái bẫy

Một sai lầm khác là nghĩ rằng chỉ cần đầu tư có lãi nhanh thì sẽ kịp xây quỹ dự phòng sau. Nhưng thị trường không vận hành theo mong muốn của chúng ta. Bạn có thể mua xong và cổ phiếu tăng, nhưng cũng có thể mua xong rồi giảm ngay.

Nếu chưa có quỹ dự phòng, bạn đang đặt sự an toàn tài chính của mình vào một kết quả không chắc chắn. Đó không còn là đầu tư có kế hoạch, mà là hy vọng thị trường sẽ thuận lợi đúng lúc mình cần.

Quỹ dự phòng không làm bạn giàu nhanh hơn, nhưng giúp bạn không phải nghèo đi vì một biến cố nhỏ. Nó không tạo cảm giác hào hứng như nhìn cổ phiếu tăng giá, nhưng lại cho bạn sự bình tĩnh khi thị trường biến động. Một nhà đầu tư có quỹ dự phòng sẽ ít bị ép bán, ít bị cuốn vào hoảng loạn và có nhiều khả năng giữ kỷ luật hơn.

Ba câu hỏi cần tự trả lời trước khi mua cổ phiếu đầu tiên

Trước khi mua cổ phiếu đầu tiên, người mới nên tự hỏi vài câu rất thực tế:

1. Nếu tháng sau mất việc, mình có đủ tiền sống trong vài tháng không?
2. Nếu gia đình có việc gấp, mình có phải bán cổ phiếu không?
3. Nếu tài khoản đầu tư giảm 20% mà mình cần tiền ngay, mình có chịu nổi không?

Nếu câu trả lời là không, có lẽ việc cần làm trước không phải là mua cổ phiếu, mà là xây quỹ dự phòng.

Không cần dự phòng thật lớn mới được bắt đầu

Điều này không có nghĩa là phải có một khoản dự phòng thật lớn rồi mới được đầu tư. Với nhiều người, có thể bắt đầu theo từng bước:

• Trước hết, hãy tạo một quỹ dự phòng tối thiểu, đủ để xử lý những tình huống ngắn hạn
• Sau đó, khi nền tài chính bớt mong manh hơn, có thể bắt đầu đầu tư với số tiền nhỏ, đều đặn và phù hợp với khả năng chịu rủi ro

Vừa xây dự phòng, vừa học đầu tư là được, nhưng không nên dồn hết tiền vào cổ phiếu khi bản thân chưa có bất kỳ lớp bảo vệ nào.

Đầu tư đúng không chỉ là chọn cổ phiếu tốt

Đầu tư đúng còn là dùng đúng loại tiền, đúng thời gian và đúng tâm thế. Một cổ phiếu tốt vẫn có thể giảm trong ngắn hạn. Một thị trường tốt vẫn có thể biến động mạnh. Một nhà đầu tư thiếu nền tảng tài chính vẫn có thể thua lỗ vì phải bán ra trong lúc không muốn bán.

Người mới thường muốn tìm cơ hội sinh lời, nhưng điều quan trọng đầu tiên là phải bảo vệ khả năng tồn tại trên thị trường. Nếu chưa có quỹ dự phòng, chỉ một biến cố trong đời sống cũng có thể khiến hành trình đầu tư bị gián đoạn. Còn nếu có nền tảng đủ chắc, bạn sẽ đầu tư bình tĩnh hơn, kiên nhẫn hơn và ít bị cuốn theo cảm xúc hơn.

Thứ tự quan trọng hơn tốc độ

Trong tài chính cá nhân, thứ tự rất quan trọng:

• Quỹ dự phòng là lớp đệm
• Kiểm soát nợ là nền móng
• Đầu tư là bước tăng trưởng

Nếu đảo ngược thứ tự, bạn có thể trông như đang đi nhanh hơn, nhưng thật ra lại dễ ngã hơn.

Vì vậy, trước khi hỏi “nên mua cổ phiếu nào?”, hãy hỏi “mình đã có đủ an toàn để đầu tư chưa?”. Trước khi tìm kiếm lợi nhuận, hãy xây một khoản dự phòng để bảo vệ cuộc sống hiện tại. Bởi đầu tư là để đi xa hơn, nhưng quỹ dự phòng là thứ giúp bạn không bị buộc phải dừng lại giữa đường.

Người mới đầu tư không cần thắng lớn ngay từ đầu. Điều cần hơn là không mắc những sai lầm cơ bản khiến mình mất tiền, mất niềm tin và mất khả năng tiếp tục. Chưa có quỹ dự phòng đã vội mua cổ phiếu có thể không gây hậu quả ngay lập tức khi thị trường thuận lợi. Nhưng khi cuộc sống bất ngờ đổi chiều, bạn sẽ hiểu rằng một kế hoạch đầu tư tốt luôn phải bắt đầu bằng một nền tài chính đủ vững.